مديريت تحصيلات تکميلي
دانشکده کشاورزي
گروه علوم دامي
پايان نامه جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد در رشته تغذيه دام
عنوان:
بررسي ارزش غذايي برگ، ريشه و بوته کامل چغندر علوفه‌اي وسيلاژ آن
استاد راهنما:
دکتر قاسم جليلوند
اساتيد مشاور:
دکتر مصطفي يوسف الهي
دکتر کمال شجاعيان
تهيه و تدوين:
علي اکبر رستمي صنوبري

خرداد ماه1393
چكيده
در حال حاضر در کشور ما به دليل عدم آشنايي کامل با ارزش غذايي و نحوه استفاده بهينه ازچغندرعلوفه‌اي، بيشتر به صورت تازه به مصرف دام ميرسد که در اغلب موارد مشکلات گوارشي را به همراه دارد. اين پژوهش به منظور بررسي ارزش غذايي برگ، ريشه و بوته کامل چغندر علوفهاي وهمچنين سيلاژ آن انجام شد. بدين منظور چغندر علوفهاي از مزارع سطح شهرستان تربت حيدريه در آبانماه برداشت و جهت بررسي ارزش غذايي برگ و طوقه گياه از ريشه غدهاي، به قطعات 1 الي 2 سانتيمتري خرد گرديد. پس از تعيين ميزان رطوبت، نمونهها را خشک کرده، در مرحله بعد جهت سيلو نمودن تيمارهاي خرد شده جهت سيلاژ وبا توجه به اينکه درصد رطوبت مناسب سيلاژ (65درصد) باشد با کاه گندم مخلوط گرديد. سپس در سطلهاي پلاستيکي سيلو شدند و بعد از 45 روز باز شدند. ترکيبات شيميايي شامل DM، OM، ASH، CP، EE، NDF و DAF طبق روشهاي استاندارد اندازهگيري شد. گوارش پذيري ماده آلي و انرژي متابوليسمي با روش توليد گاز و تجزيهپذيري ماده خشک با روش کيسه نايلوني و خوشخوراکي با استفاده از روش کافه تريا بر آورد شد.دادهها در يک طرح کاملاً تصادفي(6 تيمار و 3 تکرار) با نرم افزار SAS آناليز شد. نتايج نشان داد که مقدار پروتئين خام در تيمار برگ و مقدار ADF و NDF در تيمار سيلو شده بيشتربود. حجم گاز توليدي، گوارش پذيري ماده آلي، ميزان تجزيهپذيري شکمبه و انرژي متابوليسمي در تيمار ريشه بيشتر بود. همچنين ريشه چغندرعلوفهاي ميزان تجزيهپذيري ماده خشک، خوشخوراکي بيشتري در مقايسه با ساير تيمارها داشت(05/0>P).
کلمات کليدي: چغندرعلوفه‌اي، تجزيهپذيري ماده خشک، توليد گاز، گوارشپذيري، خوش‌خوراکي

مقدمه وکليات
1-مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….2
1-1- اهميت سيلو کردن علوفه4
1-2- اهداف تحقيق5
فصل دوم :مروري بر مطالعات انجام شده
2-1- تحقيقات انجام شده برروي چغندر علوفه اي7
2-2- مقايسه چغندر علوفه اي نسبت به چغندر قند9
2-3- خصوصيات زراعي چغندر علوفه اي10
2-4- عوامل ضد تغذيه اي چغندرعلوفه اي10
2-5- اساس تهيه سيلاژ از علوفه12
2-6- تأثير فرآيندسيلو بر شاخص‌هاي کيفي علوفه13
2-6-1- تغييرات عصاره عاري از نيتروژن (NFE)13
2-6-2- تغييرات فيبر يا سلولز14
2-6-3- تغييرات پروتئين خام14
2-6-4- تغييرات مواد معدني15
2-6-5- تغييرات ويتامينها15
2-7- تعيين ميزان تجزيه پذيري و قابليت هضم نمونه‌هاي خوراکي16
2-7-1- روش کيسه‌هاي نايلوني16
2-7-2- آماده کردن نمونه188
2-7-3 تعداد اندازه‌گيري188
2-7-4- انکوباسيون و بيرون آوردن کيسه‌ها از شکمبه199
2-7-5- شستن کيسه‌ها199
2-8- روش توليد گاز (GAS PRODUCTION)20
2-9- تعيين ميزان خوش خوراکي…………………………………………………………………………………………………22
فصل سوم: مواد و روش ها
3-مواد و روش ها………………………………………………………………………………………………………………………25
3-1- موقعيت و مشخصات آب و هوايي گياه مورد مطالعه و محل اجراي آزمايش255
3-2- دام‌هاي مورد مطالعه255
3-3- روش نمونه‌برداري و آماده سازي نمونه‌هاي چغندر علوفه اي255
3-4- روش‌هاي ارزشيابي مواد خوراکي27
3-4-1- تعيين ترکيبات شيميايي27
3-4-1-1- اندازه گيري PH سيلو277
3-4-1-2- تعيين درصد ماده خشک278
3-4-1-3- تعيين درصد خاکسترخام و ماده آلي299
3-4-1-4- اجزاي ديواره سلولي299
3-4-1-4-1- ديواره سلولي(NDF)299
3-4-1-4-2- ديواره سلولي بدون همي سلولز(ADF)31
3-4-1-6- تعيين چربي خام322
3-4-1-7-1- اندازهگيري ازت به روش تيتراسيون بعداز تقطير333
3-4-1-7-2- آماده‌.سازي نمونه333
3-4-1-7-3- هضم نمونه344
3-4-1-7-4- تقطير و تيتراسيون344
3-4-1-7-5- اندازه گيري پروتئين خام355
3-4-2- تفسير نتايج حاصل از کيسه‌هاي نايلوني355
3-4-3- آزمون توليد گاز366
3-4-3-1- آماده‌سازي نمونه و سرنگ‌ها366
3-4-3-2- محلول‌هاي لازم براي آزمون توليد گاز377
3-4-3-3- محلول عناصراصلي (ماکرومينرال)377
3-4-3-4- محلول عناصر کم مصرف (ميکرومينرال)377
3-4-3-5- محلول بافر377
3-4-3-6- محلول رزازورين388
3-4-2-3- محلول احيا کننده388
3-4-2-4- مواد لازم براي تهيه و آمادهسازي محيط کشت388
3-4-2-4-1- آمادهسازي محيط کشت399
3-4-2-4-2- تهيه مخلوط شيرابه شکمبه – محيط کشت399
3-4-2-4-3- برآورد قابليت هضم ماده آلي(OMD)40
3-4-2-4-4- برآورد ماده آلي قابل هضم در ماده خشک40
3-4-2-4-5- برآورد انرژي قابل متابوليسم41
3-5- محاسبات و تجزيه تحليل آماري42
نتايج وبحث
4-1- نتايج تغييرات ترکيبات شيميايي تيمارهاي آزمايشي444
4-1-1- ماده خشک (DM)455
4-1-2- ماده آلي(OM)455
4-1-3- خاکستر (ASH)466
4-1-4- پروتئين خام(CP)466
4-1-5- چربي خام (EE)477
4-1-6- ديواره سلولي بدون همي سلولز (ADF)48
4-1-6- ديواره سلولي (NDF)488
4-1-7- اسيديته(PH)498
4-2- آزمون توليد گاز500
4-3- فراسنجه هاي برآورد شده توليد گاز544
4-4- تجزيه پذيري ماده خشک تيمارهاي مختلف555
4-4-1- تجزيهپذيري ماده خشك گياهان در زمان‌هاي مختلف انكوباسيون555
4-4-2- فراسنجه هاي تجزيه پذيري ماده خشک تيمارهاي مورد مطالعه577
4-5-آزمون خوش خوراکي62
4-6- نتيجه گيري و بحث کلي643
پيشنهادت65
عنوان صفحه
جدول2-1- عوامل موثر بر دقت تكنيكهاي تجزيهپذيري شکمبهاي در شرايط In situ………………………………….20
جدول3-1- درجه بندي سيلاژ از نظر کيفيت برا اساس شاخص فلينگ………………………………………………………………..28
جدول4-1- ميانگين درصد ترکيبات شيميايي تيمار‌هاي مختلف چغندرعلوفه اي و سيلاژ آن…………………………..44
جدول4-2- ميانگين حجم گاز توليدي (ميلي ليتر/200 ميلي گرم ماده خشک )تيمارهاي مورد مطالعه…………….52
جدول4-3- گوارشپذيري ماده آلي و انرژي متابوليسمي تيمارهاي مورد بررسي…………………………………………………54
جدول4-4- ميانگين درصد تجزيهپذيري ماده خشک تيمارها در ساعات مختلف انکوباسيون شکمبه اي……………56
جدول4- 5- درصد فراسنجه‌هاي تجزيه پذيري چغندرعلوفه اي و سيلاژ آن………………………………………………………..59
جدول 4-6- ميانگين درصد ترکيبات شيميايي تيمار‌هاي مختلف چغندرعلوفه اي و سيلاژ آن…………………………….61
فهرست اشکال وتصاوير
عنوان صفحه
شکل4-1-تصوير برگ وريشه چغندرعلوفهاي…………………………………………………………………………………………………………..10
شکل4-2- توليد گاز (ميلي ليتر در 200 ميليگرم ماده خشک) تيمارهاي مورد مطالعه در زمانهاي مختلف انکوباسيون………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….52
شکل4-3- تجزيه پذيري ماده خشک (درصد) تيمارهاي مورد مطالعه در زمانهاي مختلف انکوباسيون………………57
شکل4-4- خوش خوراکي( درصد ) تيمارهاي مختلف چغندرعلوفه اي و سيلاژ آن……………………………………………..62

فهرست نشانههاي اختصاري
Acid detergent fibre (ADF) فيبر محلول در شوينده اسيدي
Acid detergent lignin (ADL) ليگنين محلول در شوينده اسيدي
Ash خاكستر خام
Association of Official Agricultural Chemists 1990 (AOAC)
Crude fibre (CF) الياف خام
Crude protein (CP)پروتئين خام
Dry matter (DM) ماده خشك
Dry matter digestibility (DMD)ماده خشك قابل هضم
Digestibility organic matter in Dry matter (DOMD)ماده آلي قابل هضم در ماده خشک
Ether extract (EE)چربي خام
Flying plointشاخص فلينگ
Gross energy (GE) انرژي خام
Gas Production Testآزمون توليد گاز
In vitro digestibility قابليت هضم در شرايط آزمايشگاه
In situ degradability تجزيهپذيري در شرايط دام زنده
Metabolizable energy (ME) انرژي متابوليسمي
Neutral detergent fibre (NDF) فيبر محلول در شوينده خنثي
Organic matter (OM)ماده آلي
Organic matter digestibility (OMD)قابليت هضم ماده آلي
Platabilityخوش خوراکي .
1- مقدمه
71 ميليون راس دام معادل 120 ميليون واحد دامي در کشور وجود دارد، که براي تغذيه آن‌ها سالانه حدود 75 ميليون تن علوفه خشک مورد نياز است و لازم به ذکر است که در حال حاضر 106 ميليون واحد دامي در کشور وجود دارد (FAO, 1966). قرار گرفتن ايران در کمربند مناطق خشک و نيمه خشک، کمبود مراتع، پايين بودن سطح توليد علوفه درکشور، نياز به واردات و لزوم توليد محصولي با کيفيت و کميت بالا همگي بيانگر اهميت ويژه گياهان علوفه‌اي مي‌باشد. منگل و چغندرعلوفه‌اي و چغندر‌قند هر سه از اعضاي گونه Beta vulgaris هستند و جهت سهولت از روي ميزان ماده خشك طبقه‌بندي مي‌شوند(صوفي سياوش، 1388). كمترين ميزان ماده خشك و بيشترين مقدار پروتئينخام1 در منگل يافت مي‌شود همچنين، منگل از نظر قند فقيرترين اين سه نوع بهشمار مي‌رود. از لحاظ مقدار ماده خشك و قند، چغندرعلوفه‌اي بين منگل و چغندر قند قرار مي‌گيرد در حالي كه چغندرقند از نظر ميزان مادهخشك و قند غني‌ترين و از لحاظ پروتئينخام فقيرترين اين سه نوع است. ميزان مادهخشك چغندرعلوفه‌اي بطور متوسط 18 درصد مي‌رسد كه بسته به نوع واريته گياه، مرحله رشد و شرايط محيطي زمان برداشت اين مقدار متغير است. در هلند و دانمارك استفاده از چغندرعلوفه‌اي جهت تغذيه گاوهاي شيري مرسوم است (صوفي سياوش و جان‌محمدي، 1388). تفاوت بين غده‌ها و ريشه‌ها در شكل كربوهيدرات ذخيره‌‌اي2 آنها است. در غده‌ها نشاسته3 يا فروكتان‌ها و در ريشه‌ها ساكروز و يا گلوكز عمده كربوهيدرات ذخيره‌اي را تشکيل مي‌دهد. ماده خشك غده‌ها بيشتر و فيبرخام آنها كمتر از ريشه‌ها است. چغندر علوفه‌اي جزء بوته‌هاي ريشه‌اي است كه احتياجات و شرايط توليد آن مثل چغندرقند است. كيفيت علوفه و عملكرد اين گياه بيش از چغندرقند است. ماده خشک توليدي در هر هكتار حدود 13 تا 15 تن است. توليد علوفه تازه (طي چند چين برداشت) 80 تا 90 تن در هکتار با ماده خشک 12 تا 19 درصد است(صوفي سياوش، 1388). ميزان پروتئين خام 12 تا 13 درصد، گوارش پذيري 87 درصد و انرژي قابل متابوليسم4 برگ چغندر علوفه‌اي 5/12 تا 5/13 مگاژول در کيلوگرم ماده خشک گزارش شده است، همچنين، در ريشه ميزان پروتئين‌خام 2/6 درصد و فيبرخام 3/5 درصد و انرژي قابل متابوليسم را 8/11 مگاژول در کيلو گرم ماده خشک گزارش شده است (صوفي سياوش، 1388). خصوصيات اصلي محصولات ريشه‌اي، رطوبت زياد (750 تا 940 گرم در کيلوگرم ) و فيبر نسبتاً کم (40 تا 130 گرم در کيلو گرم ماده خشک) آنها است. ماده آلي ريشه‌ها از قابليت هضم زيادي برخوردارند (80 تا 87 درصد) و عمده آن را قند تشکيل مي‌دهند (50 تا 75 درصد). تجزيهپذيري پروتئين ريشه‌ها در شکمبه بالا و در حدود 80 تا 85 درصد مي‌باشد. چغندرعلوفه‌اي در مقايسه با چغندرقند داراي پروتئين خام بيشتر و قابليت تجزيه‌پذيري بيشتر است(صوفي سياوش، 1388). خوش‌خوراکي علوفه‌ها عامل مهمي است که ميزان مصرف آن در دام را مشخص مي‌کند و با ترکيبات شيميايي علوفه رابطه مستقيم دارد از جمله خصوصيات کيفي علوفه مي توان به خوش‌خوراكي و ارزش رجحاني، ارزش غذايي گياهان و گوارش‌پذيري اشاره کرد. خوش‌خوراكي5 بدين صورت تعريف مي شود كه مجموع عواملي است كه سبب مي‌گردد يك گياه در مقابل گياه ديگر براي دام مورد قبول‌تر باشد (ديانتي تيلکي و ميرجليلي، 1386). با توجه به اينکه ترکيبات چغندرعلوفه‌اي در برگ، ريشه و بوته کامل متفاوت است لذا تعيين ميزان خوشخوراکي آن ها در گوسفند که دام اصلي مصرف کننده اين محصولات مي‌باشد از اهميت ويژه اي برخوردار است.رابطه کم توقع بودن اين علوفه به لحاظ شرايط کشت و قدرت عملکرد مناسب در خاک‌هاي شور مي‌تواند اهميت استفاده از اين علوفه را بيان نمايد. نظر به اينکه چغندرعلوفه‌اي گياهي پر محصول بوده و داراي کربوهيدرات محلول به مقدار مناسبي است مي‌توان به وسيله سيلوکردن ارزش غذايي آن را حفظ کرد و در فصل زمستان که علوفه تازه در دسترس نيست از آن استفاده کرد. لذا تعيين ارزشغذايي و خوش‌‌خوراکي بخش‌هاي مختلف آن و مقايسه آن با نمونههاي سيلوشده مي تواند ارزش غذايي اين گياه را براي استفاده در تغذيه دام ها مشخص نمايد. چغندرعلوفه‌اي به دليل قابليت هضم بالاي مواد مغذي موجود در آن نسبت به ساير محصولات علوفه‌اي از ارزش غذايي بيشتري برخوردار است. بهترين نوع محصول ممکن است در هر هکتار 18 تن ماده خشک توليد نمايد. .تعداد دواير متحدالمرکز در چغندر علوفه اي 5-3 عدد و در چغندر قند 12-8 عدد مي باشد.نظر بهاينکه تاکنون تحقيقات کاملي در مورد ارزش غذايي چغندرعلوفهاي در کشور انجام نشده است، ضروري است که اين گياه مورد بررسي قرار گيرد. لذا اين تحقيق براي تعيين ارزش غذايي بخشهاي مختلف گياه چغندرعلوفهاي سيلو شده و سيلو نشده و تعيين ميزان خوش خوراکي انجام گرفت.
1-1- اهميت سيلو کردن علوفه
هدف اصلي از حفظ هر محصول زراعي، نگهداري آن در شرايط مطلوب براي استفاده در فصولي است که اين محصول وجود ندارد. شرايط نامطلوب جوي ممکن است باعث از دست رفتن مواد مغذي و در مجموع کاهش ارزشغذايي علوفه شود يکي از روشهايي که تا حدودي وابستگي کمتري به شرايط جوي، مرحله برداشت و بلوغ گياهان دارد و توسط دامداران براي نگهداري گياهان به کار ميرود، استفاده از فرآيند تخمير طبيعي (تهيه سيلاژ) است. با اينکه امروزه تهيه علوفه خشک با ورود فناوريهاي جديد خشک کردن به طور قابل ملاحظهاي بهبود يافته است، اما از آنجايي که اين روشها به شدت تخصصي و زمان بر هستند بسياري از دامداران ترجيح ميدهند که علوفه را به صورت سيلو شده نگهداري نمايند. همچنين سيلو کردن باعث از بين رفتن بسياري از مواد ضد مغذيهاي موجود در گياه ميشود (ولي زاده و ناصريان، 1386). نخستين مورد ضروري براي حفظ محصولات زراعي بوسيله تخمير طبيعي، دستيابي به يک شرايط بيهوازي است. در عمل روشهاي بيهوازي را ميتوان به روشهاي گوناگون بدست آورد. هدف اصلي از پوشاندن و غير قابل نفوذ نمودن سيلو، پيشگيري از ورود مجدد و گردش هوا در مواد سيلو شده است. در هر قسمتي که اکسيژن براي مدتي با علوفه در تماس باشد، فعاليتهاي ميکروبي بصورت هوازي رخ داده و در اثر فساد، مواد به فرآوردههاي غير قابل استفاده، غير خوراکي و اغلب سمي تبديل ميشوند. دومين هدف مهم جلوگيري از فعاليت ميکروارگانيسمهاي نامطلوب مانند کلستريديومها6 و انتروباکتريها7 است( ولي زاده و همکاران، 1386).
1-2- اهداف تحقيق
الف-تعيين ارزش‌غذايي و خوش‌خوراکي سربرگ، ريشه و بوته کامل چغندرعلوفه‌اي
ب – مقايسه بين ارزش‌غذايي و خوش‌خوراکي بخش‌هاي مختلف چغندرعلوفه‌اي سيلو شده و سيلو نشده
2-1- مقايسه چغندرعلوفه‌اي نسبت به چغندرقند:
– هرچه غده سفيدتر و کشيدهتر باشد ميزان قند بيشتر است.
– قند در برگها ساخته ميشود و در غده تجمع مييابد، بنابراين تعداد برگ چغندرقند بيشترمي باشد که ميزان قندش بالاتر است.
– چغندرعلوفه‌اي نسبت به چغندرقند اغلب از زمين بيرون ميآيد.
– سلولهاي پارانشيمي ذخيره‌اي در اطراف اين دستجات متحدالمرکز وجود دارند. هرچه تعداد دستجات بيشتر باشد قند نيز بيشتر است.
– چغندرقند 3 برابر چغندرعلوفه اي برگ دارد.
– راندمان جذب در چغندرقند بيشتر است زيرا عميقتر بوده و برگهاي بيشتري دارد.
– بريدگي محل ظهور ريشه در بغل غده هر چه عميقتر باشد درصد قند بيشتر است.
– در زمستان مقدار کل ماده خشک توليدي از چغندرعلوفهاي از بقيه گياهان علوفهاي بيشتر است.
– برگخوارها به چغندرعلوفهاي بيشتر آسيب مي رسانند زيرا تعداد برگش کمتر است. ولي چغندرقند برگسازي لوکس داشته و برگهاي از دست رفته در اثر آفات را جبران مي کند(رئيسيان زاده، 1379).
ريشه بهعنوان يك خوراك پرانرژي محسوب شده و از نظر ميزان پروتئين فقير است . آزمايشات نشان داد كه ميزان قابليت هضم ماده آلي در ماده خشك آن 85 درصد ميباشد (Givens, 1990). چغندرقند معمولاً بعد از برداشت در يك جا ذخيره شده و تدريجاً شسته يا بصورت خشك تميز مي شود و بصورت خرد شده و يا برش زده شده در تغذيه دام به مصرف دام مي رسد. برگ و طوقه چغندرقند داراي مقدار قابل توجهي پروتئين( 3/15 درصد) است (Given, 1990). اگر برگ بصورت تازه به مصرف برسد به لحاظ جلوگيري از عوارض وجود تركيبات ضد تغذيه‌اي مانند ساپونين8 و اسيد اگزاليك9 بايد قبل از مصرف پلاسانده شود (Clark et al., 1975). برگ چغندر توليد شده ممكن است. در مزرعه توسط دام چرا شده ، برداشت شده و در محل دامداري بصورت تازه مصرف شود ، بهعنوان كود سبز به زمين باز گردانده شود يا اينكه برداشت شده و براي مصرف تدريجي سيلو شود. چغندر خرد شده و برگ و طوقه آن به خوبي قابليت سيلو شدن دارند و در گاوهاي شيري كه روزانه 6 كيلوگرم از سيلاژ برگ چغندر استفاده كرده بودند هيچ گونه عوارضي مشاهده نشد. به نظر مي رسد كه سيلاژ كردن عوارض ناشي از تركيبات سمي موجود در برگ چغندر را كاهش مي دهد(Englig et al., 1988).همچنين در مطالعهاي که در ايرلند، به منظور بررسي تاثير استفاده از چغندرعلوفه‌اي بر روي شير توليدي و انرژي قابل متابوليسم انجام شد .نشان داده که استفاده از چغندرعلوفه‌اي همراه سيلاژ گراسها باعث افزايش انرژي قابل متابوليسمي مصرفي(MEI) 10 شده، وتأثير کمي روي افزايش توليد شير داشته(Mcilmoyle et al., 2010) . تهيه سيلاژ بوته كامل چغندرقند يك موقعيت مناسبي براي ذخيرهسازي همزمان ريشه و برگ و طوقه است كه توليد خوراكي مي كند كه براي گاوهاي پرواري بدون هيچ گونه عملآوري يا افزودني ديگرمناسب است. بعلاوه محتواي پروتئيني بالا در برگ، جبران كمبود پروتئين موجود در ريشه را مي كند . در گوساله هاي گوشتي كه از علوفه كامل چغندرعلوفهاي سيلو شده تغذيه شدند، ميزان اضافه وزن (05/1 – 12/1) كيلوگرم در روز و ميزان اضافه وزن روزانه در گوساله‌هايي كه از جيره كنسانتره بصورت آزاد استفاده ميكردند (26/1 كيلوگرم در روز) گزارش شده است و هيچ تغيير قابل مشاهده‌اي با افزودن مكمل پروتئيني همراه با جو در افزايش وزن روزانه آنها مشاهد نشد (okiely et al.,1999) . آزمايشات نشان داد که سيلاژ گراس و سيلاژ چغندرعلوفه‌اي الگوي تخميري متفاوتي را در محيط سيلو و شکمبه داشته و گاوها بهسرعت به تغييرات ناگهاني جيره از سيلاژ گراس به سيلاژ چغندرعلوفه‌اي عادت کرده، و پس از 6 روز از زمان وارد کردن تغيير در جيره ، مصرف خوراک و pH شکمبه به حالت عادي برگشت. همچنين، هنگامي که گاوهاي نر اخته شده که از سيلاژ چغندرعلوفهاي که بدون استفاده از افزودني تهيه شده بود، به صورت آزاد استفاده کردند هيچ علائم بيماري در آنها مشاهد نشد و از لحاظ تخمير شکمبه‌اي شرايطي مانند گاوهايي را داشتند که در محدوديت غذايي بسر ميبردند.(Moloney et al., 1998)
2-2-خصوصيات زراعي چغندرعلوفه اي
چغندر علوفهاي گياهي است از تيره اسفناج وجنس بتا وگونه ولگاريس با نام علمي (Beta vulgaris) گياهي است دوساله که در سال اول کاشت، ريشه آن رشد ميکند ودر سال دوم پس از گذراندن دوره سرما ، بوته ساقه دار شده و گل وبذر ميدهند. ريشه اصلي چغندرعلوفهاي مخروطي شکل وکشيده است . طول ريشه در شرايط مناسب 180 سانتيمتر مي رسد، ولي طول قابل استفاده آن 30 سانتيمتر است . وزن متوسط ريشهها 7/0 تا يک کيلوگرم و قطر متوسط آن در قسمت گردن 10 تا 15 سانتيمتر است. برگها قسمت هوايي چغندر را تشکيل ميدهند و تعداد آن در بوته کامل به 80 عدد مي رسد. کشت چغندرعلوفهاي در شرايطي امکان پذير است که تابش نور خورشيد ، کافي ومنطقه محل کشت حداقل 180 تا 200 روز يخبندان باشد . پايينترين دمايي که چغندرعلوفهاي در آن فعاليت دارد(صفر گياه) 5 تا 8 درجه سانتيگراد است (رئيسيان زاده، 1379).

تصوير شماره 2-1: برگ، ريشه چغندرعلوفهاي

2-3- عوامل ضد تغذيه اي چغندرعلوفه اي
سازههاي ضدمغذي ترکيباتي هستند که در پي متابوليسم عادي خوراکهاي طبيعي و در اثر سازوکارهاي گوناگوني ايجاد و موجب نابهينه شدن تغذيه ميشوند.اين مواد به عنوان سازههاي سمي شناخته ميشوند، زيرا با خوردن آنها آثار بدي برجاي ميماند.در زمان مصرف آن از آلودگي با خاک بايد جلوگيري نمود، زيرا مصرف بيش از حد معمول آن باعث اختلالات هضمي مي گردد. در مواقع شديدتر اين موضوع ميتواند باعث کاهش کلسيم خون حتي مرگ شود. اگر بنا باشد برگ بصورت تازه به مصرف برسد به لحاظ جلوگيري از عوارض وجود تركيبات ضد تغذيه‌اي مانند ساپونين و اسيد اگزاليک بايد قبل از مصرف پلاسانده شود(Clark et al., 1975). اسيد اگزاليک جزء مواد کاهنده حلاليت محسوب ميشود که باعث بروز ناهنجاريهاي به کارگيري مينرالها در بدن ميشوند. در گياهان و نيز جانوران، اسيد اگزاليک به شکل آزاد و همچنين به شکل نمک وجود دارد. اين اسيد و يک دي کربوکسيليک اسيد11 آلي است که به آساني با کلسيم و منيزيم به نمکهاي محلول آن هر دو خورنده سمي هستند. به طور کلي ، اثر ضد تغذيهاي آن ناشي از تشکيل کمپلکس با کلسيم است که کلسيم را به شکل اگزالات12 رسوب و جذب آن را کاهش ميدهد. مسمونيت نيتراتي با مصرف علوفهاي ديده ميشود که با مقدار زيادي کود نيتروژني رشد کرده باشد و يا در گامههاي آغازين رشد، برداشت شدهاند. اين مسموميت ناشي از تشکيل کمپلکس متهموگلوبين و ناتواني آن در جابهجا کردن اکسيژن است (ماتور، آ. 1386).
2-4 تحقيقات انجام شده برروي چغندرعلوفه اي
در حال حاضر در کشور ما به دليل عدم آشنايي کامل با ارزش غذايي و نحوه استفاده بهينه ازچغندرعلوفه‌اي، بيشتر به صورت تازه به مصرف دام ميرسد که در اغلب موارد مشکلات گوارشي به همراه دارد. عملکرد ريشه چغندرعلوفه اي 75-50 تن و توليد برگ (در هر نوبت چين) حدود 20-10 تن در هکتاربوده و معمولا تا سه چين با فاصله 30 تا 40 روز برداشت مي شود(رئيسيانزاده، 1379) .يكي از روش هاي نگهداري و بهينه سازي توليدات علوفه‌اي و ضايعات كشاورزي، استفاده از روش سيلو نمودن است. با توجه به ارزش غذايي مناسب چغندرعلوفه‌اي که يکي از منابع خوراکي ارزان قيمت محسوب ميشود، علوفه مذکور مي تواند تا حدودي جايگزين سيلاژ ذرت علوفه‌اي شود. همچنين با استفاده از افزودنيهاي مناسب ميتوان ارزشغذايي وخوشخوراکي آن را بهبود بخشيد. تفاوت بين غدهها و ريشه‌ها در شكل كربوهيدرات ذخيرهاي آنهاست. در غدهها نشاسته يا فروكتانها و در ريشه‌ها سوكروز و يا گلوكز عمده كربوهيدارت ذخيرهاي را ميسازند. ماده خشك غدهها بيشتر و فيبر خام آنها كمتر از ريشه‌ها است. چغندرعلوفهاي جزو بوتههاي ريشه‌اي است كه احتياجات و شرايط توليد آن مثل چغندرقند است. كيفيت علوفه و عملكرد اين گياه بيش از چغندرقند است . ماده خشک توليدي در هر هكتار حدود 15-13 تن است. توليد علوفه تازه(طي چند چين برداشت) 90-80 تن با ماده خشک 12-19 درصد در هكتار است. ميزان پروتئين خام 12-13 درصد ، قابليت هضم 87 درصدو انرژي قابل متابوليسم برگ چغندرعلوفهاي 5/12-5/13 مگاژول در کيلو گرم ماده خشک گزارش شده است، همچنين درريشه ميزان پروتئين خام 2/6 درصد و فيبر خام 3/5 درصد و انرژي قابل متابوليسم را 8/11 مگاژول در کيلو گرم ماده خشک گزارش شده است(صوفي سياوش،1388) شرايط مناسب براي رشد چغندرعلوفهاي (Beta vulgaris) نظير چغندرقند است. عملكرد چغندرقند حدود 20 تن ماده خشك در هكتار و برگ توليدي طي چهار چين حدود 15-13 تن در هكتار گزارش شده است، حدود 75 درصد مادهخشك چغندر توليدي را ريشه تشكيل مي دهد (DAF,1998).
2-5- اساس تهيه سيلاژ از علوفه
علوفه يا ديگر منابع خوراکي دام قابل سيلاژ شدن را به صورت تازه يا پژمرده در مکانهاي خاصي که در اصطلاح سيلو ناميده ميشود، ريخته و با ايجاد محيط بيهوازي مناسب براي توليد اسيد، توده گياه را مقاوم و قابل نگهداري مينمايند. به توده گياهي که درون سيلو ريخته ميشوند، شماري از موجودات ريز چسبيده اند که بيشترين و مهمترين آنها عبارتند از : 1-باکتريهاي مولد اسيد لاکتيک13 2-باکتريهاي مولد اسيد بوتيريک14 3-باکتريهاي کلي آيروژن15 4-باکتريهاي مولد اسيد سيتريک16 5-محرکهاي مختلف فساد و پوسيدگي و 6- قارچهاي مخمر. از بين تمام اين ميکروارگانيسمها، باکتريهاي توليدکننده اسيدلاکتيک مطلوب و مورد توجهاند. در شرايط مساعد اين باکتريها به سرعت، مقدار زيادي اسيدلاکتيک را که براي نگهداري علوفه سيلاژ شده لازم است، توليد ميکنند. از طرف ديگر قارچهاي مخمر نيز تا حدودي مفيد هستند، زيرا توليد الکل کرده و سبب معطر و خوشخوراک شدن سيلاژ ميشوند. براي اينکه محيط براي فعاليتهاي ميکروارگانيسمهاي بي هوازي فراهم شود توده گياه را که به داخل سيلو ريخته شد، تحت فشار قرار ميدهند تا هوا از داخل علوفه سيلاژ شده خارج شود، چون اکسيژن هوا براي ايجاد شرايط مناسب جهت اسيدي شدن گياه لازم نيست. پس از خروج هوا، قسمت سيلو را ميپوشانند. براي مدتي سلولهاي گياه که هنوز زندهاند، تنفس کرده و از اکسيژن هوايي که در بينابين توده سيلاژ شده باقي مانده استفاده ميکنند (جامعي، 1372). ورود هوا به داخل سيلو سبب فعاليت مجدد ميکروارگانيسمهاي هوازي شده و باکتريهاي مولد اسيد بوتيريک، شروع به ساخت اين اسيد ميکنند. چنانچه مقدار اسيد بوتيريک به 5/1 درصد کل توده برسد، توده سيلاژ بوي بسيار نامطبوعي به خود ميگيرد که سبب کاهش مصرف آن ميشود. از طرف ديگر اسيد بوتيريک و همچنين، فسادي که در اثر فعاليت محرکهاي فاسد کننده، در سيلاژ بوجود ميآيند، نه تنها سبب ايجاد ناراحتي در دستگاه گوارش دام شده، بلکه توليد حيوان را بويژه در گاوهاي شيري و ساير حيوانات شيرده تحت تأثير قرار ميدهند (جامعي، 1372).

2-6- تأثير فرآيندسيلو بر شاخصهاي کيفي علوفه
از مهمترين تغييراتي که در خصوصيات شيميايي گياه در طي سيلو شدن ايجاد ميشود، ميتوان به موارد زير اشاره نمود:
2-6-1- تغييرات عصاره عاري از نيتروژن (NFE)
عصاره عاري از نيتروژن در مراحل تنفس و تخمير بيشتر از ساير مواد تحت تأثير قرار ميگيرد و از تجزيه آن، اسيدهاي آلي بوجود ميآيند که در زمان اندازه گيري چربي، در اتر حل شده و جزء چربي محسوب ميشوند و در نتيجه ميزان چربي سيلاژ بيشتر برآورد ميشود (جامعي، 1372). تغييرات گوارشپذيري مواد غير نيتروژني کم است و علت اينکه اين مواد زود تجزيه ميشوند آن است که در مرحله تجزيه بيولوژيکي در داخل سيلو، ابتدا مواد سريع التجزيه مورد استفاده باکتريها قرار ميگيرند (زارع پور، 1377).
2-6-2- تغييرات فيبر يا سلولز
درصد سلولز در مواد سيلو شده معمولا بيش از گياه تازه است. علت اين امر را بايد در تجزيه مواد ديگر بويژه NFEجستجو کرد. گوارشپذيري سلولز به ندرت تغيير پيدا ميکند و در موارد خاصي امکان اضافه شدن درصد گوارشپذيري سلولز در مواد سيلو شده وجود دارد (زادهوش و فرداد، 1380).

2-6-3- تغييرات پروتئين خام
ممکن است در برخي مواقع درصد پروتئين خام سيلو بيش از ماده اوليه باشد، علت آن نيز مربوط به تجزيه و کم شدن مواد ديگري بويژه NFE است. درجه تجزيه پروتئين بستگي به روش سيلو کردن، نوع تخمير، سرعت و شدت پايين آمدن pH دارد. در سيلوهاي آبدار و مرطوب، هر چه pH محيط بالاتر باشد، تجزيه مواد نيتروژن دار بيشتر خواهد بود. عملاً پتجزيه پروتئينها در سيلوهاي آبدار بدون مکمل خيلي زياد است و چه بهتر از مکملهاي سيلوي استفاده شود، تجزيه پروتئين خام يا توليد آمونياک کمتر خواهد بود. بازهاي فراري که از تجزيه پروتئين حاصل ميشوند، به همان صورت از دستگاه گوارش تک معدهايها خارج شده و ارزش غذايي سيلاژ را کاهش ميدهند (زارع پور، 1377).
2-6-4- تغييرات مواد معدني
خاکستر (بر حسب ماده خشک) ممکن است به علت کاهش مواد غير نيتروژن دار و يا ساير مواد، ازدياد پيدا کند. ميزان کلسيم در مواد سيلو شده که به آنها اسيدهاي معدني افزوده شده باشد، تا اندازهاي کاهش مييابد. مقدار فسفر در مواد سيلو شده مشابه آن در علوفه تازه است (ولي زاده و همکاران، 1382).
2-6-5- تغييرات ويتامينها
مقدار ويتامينها در يک توده گياهي که به خوبي سيلو شده باشد خيلي بيشتر است بطوريکه سيلاژ‌ها از خوراک‌هاي سرشار از کاروتن17 و ويتامينهاي گروه B هستند. البته با افزايش درصد ماده خشک گياه و يا پژمرده کردن، مقدار کاروتن گياه و سيلاژ آن کاهش مييابد. حدود 30 تا 60 درصد کاروتن گياه ممکن است در موقع جمع آوري از بين برود. اتلاف کاروتن به وسيله تخمير در خلال 3 هفته اول سيلو شدن صورت ميگيرد که مقدار آن در روش تخمير سرد حدود 10 درصد و در روشهاي گرم و داغ بيشترخواهد بود. مقدار ويتامينD در مواد سيلو شده با مقدار آن در مواد غير سيلوي تفاوتي ندارد (قنبري گردونک، 1379). تحقيقات نشان داده است که فرآيند تخمير درسيلاژ منجر به کاهش اندک درصد پروتئين خام علوفه مي‌شود. البته محتواي نيتراتي در طول دوره سيلو کردن کاهش نمييابد و احياء آن در سيلوهاي خوب در حداقل است. بنابراين،



قیمت: تومان


پاسخ دهید