دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
رشته زراعت و اصلاح نباتات
عنوان
اثر کود اوره و اوره پوشش دار گوگردي بر روي عملکرد و اجزاي عملکرد ذرت علوفه اي در منطقه دامغان
استاد راهنما
دکتر عليرضا دشتبان
استاد مشاور
دکتر مهدي نعيمي
نگارنده
محمد اسماعيل کيواني
بهمن 1393
تقديم به
سپاسگزاري
اکنون که به ياري ايزد منان ،مرحله اي ديگر از تحصيل را به اتمام رسانده ام خداوند را شاکر بوده ،بر خود مي‌دانم از تمام بزرگواراني که در پيمودن اين مسير مرا راهنمايي و همراهي نموده اند ،تشکر و قدرداني نمايم.
از استاد راهنماي عزيز جناب آقاي دکترعليرضا دشتبان که با دستي توانا، اطلاعات دلنشين، کلام شيوا و نگاهي مهربان راهنمايي هايي ارزنده براي اينجانب داشته مراتب امتنان و سپاس را دارم.
ازاستاد محترم مشاور جناب اقاي دکتر مهدي نعيمي که مهربانانه راهنمايي‌ام نمودند کمال تشکر و قدرداني را دارم.
از جناب آقاي دکتر قنبر لايي که زحمت بازخواني و داوري جلسه دفاع بنده را به عهده داشتند، سپاس‌گزارم و از همراهي و مساعدت ايشان کمال تشکر را دارم.
مايلم مراتب سپاس وقدرداني خود را از اساتيد محترم دانشکده کشاورزي گروه توليدات گياهان باغي دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان که در طول تحصيل از مشاوره و راهنمايي هايشان استفاده کردم ، اعلام دارم.
در پايان از تمام عزيزان و بزرگواراني که در طول اين مدت از لطف و مساعدت آنها بهره مند بودم به خصوص خانواده‌ي عزيزم تشکر و قدرداني مي‌نمايم و توفيق روز افزون آن‌ها را از خداوند بخشنده خواستارم.
فهرست مطالب
فصل اول15
1-1-مقدمه16
1-1-1 اهميت موضوع17
1-1-2فرضيات18
1-1-3 اهداف پژوهش18
1-2 کليات19
1-2-1 گياه شناسي19
1-2-2 تاريخچه ذرت20
1-2-3- توليد کنندگان ذرت20
1-2-4 خصوصيات مرفولوژيکي ذرت20
1-2-4-1 دانه20
1-2-4-2 ريشه‌21
1-2-4-3 ساقه21
1-2-4-4 برگ22
1-2-4-5 پنجه22
1-2-4-6 گل آذين22
1-2-5 انواع ذرت23
1-2-6 شرايط لازم براي رشد گياه24
1-2-6-1‌ خاک24
1-2-6-2 دما25
1-2-6-3 آب25
1-2-6-4 زمان کاشت ذرت25
1-2-6-5 کود25
1-2-7 آفات و بيماريهاي ذرت26
1-2-8 برداشت محصول26
1-2-9 علف هاي هرز ذرت26
1-2-10 موارد استفاده از ذرت27
1-2-11 كودهاي آهسته رهش يا كندرها28
1-2-11 -1 توليد كودهاي آهسته رهش به روش شيميايي28
1-2-11-2 توليد كودهاي آهسته رهش به روش فيزيكي28
1-2-11-2-1 گوگرد29
1-2-12- كود اوره و اوره با پوشش گوگردي31
1-2-12-1 مزاياي کود اوره با پوشش گوگردار34
فصل دوم35
2-1 کليات36
2-2 ذرت36
2-3- کود38
2-3-1 تاثير کود بر صفات فيزيولوژيک ذرت46
2-3-2 اثر کود بر ارتفاع گياه47
2-3-3 اثر کود بر شاخص سطح برگ48
2-3-4 اثر کود بر عملکرد دانه49
2-3-5 اثر کود بر عملکرد وزن خشک کل50
2-3-6 اثر کود بر عملکرد شاخص برداشت51
2-3-7 اثر کود بر عملکرد بر وزن هزار دانه51
2-3-8 اثر کود بر عملکرد ميزان پروتين دانه52
2-3-9 اثر کود بر تعداد دانه در بلال52
2-3-10 -اثر کود بر تعداد دانه رديف در بلال53
2-3-11-اثر کود بر وزن خشک ذرت53
فصل سوم55
3-1 موقعيت اجراي آزمايش56
3-1-1 مختصات اقليمي و جغرافيايي محل انجام آزمايش56
3-2 طرح آزمايش57
3-3 آماده سازي زمين57
3-4 عمليات کاشت57
3-5 عمليات داشت58
3-6 اندازه‌گيري صفات58
3-6-1 اندازه‎گيري صفات فيزيولوژيک58
3-6-1-1 درصد قندهاي محلول، پروتئين و خاکستر58
3-6-1-2شاخص سطح برگ58
3-6-2 شاخص هاي مرفولوژيک59
3-6-2-1 تعداد بلال59
3-7 آناليزهاي آماري59
فصل چهارم60
فصل پنجم108
پيشنهادات113
منابع114
فهرست نمودارها
نمودار1-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري وزن خشک برگ گياه ذرت علوفه اي72
نمودار1-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و وزن خشک برگ گياه ذرت علوفه اي72
نمودار2-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري وزن خشک ساقه گياه ذرت علوفه اي73
نمودار2-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و وزن خشک ساقه گياه ذرت علوفه اي73
نمودار3-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري وزن خشک بلال گياه ذرت علوفه اي74
نمودار3-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و وزن خشک بلال گياه ذرت علوفه اي74
نمودار4-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري وزن بلال گياه ذرت علوفه اي75
نمودار4-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و وزن بلال گياه ذرت علوفه اي75
نمودار5-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري درصدازت برگ گياه ذرت علوفه اي76
نمودار6-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري عملکرد دانه گياه ذرت علوفه اي77
نمودار6-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و عملکرد دانه گياه ذرت علوفه اي77
نمودار7-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري عملکرد خشک کل بوته گياه ذرت علوفه اي78
نمودار7-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و عملکرد خشک کل بوته گياه ذرت علوفه اي78
نمودار8-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري کارايي جذب ازت گياه ذرت علوفه اي79
نمودار8-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره و کارايي جذب ازت گياه ذرت علوفه اي79
نمودار9-4- اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روي سطح برگ در دزت علوفه اي در مراحل نمونه برداري80
نمودار9-4- اثر مقدار کود اوره بر روي سطح برگ در ذرت علوفه اي80
نمودار10-4- اثر کود اوره بر روي وزن خشک برگ و ساقه ذرت علوفه اي در مراحل نمونه برداري81
نمودار11-4- اثر متقابل کود اوره و مراحل نمونه برداري بر روي وزن خشک سا قه دزت علوفه اي81
نمودار12-4- اثر متقابل کود اوره و مراحل نمونه برداري بر روي وزن خشک ساقه دزت علوفه اي82
نمودار13-4- اثر متقابل کود اوره و مراحل نمونه برداري بر روي وزن سطح برگ دزت علوفه اي82
نمودار14-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري وزن خشک برگ گياه ذرت علوفه اي90
نمودار15-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري وزن خشک ساقه گياه ذرت علوفه اي91
تمودار16-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري وزن بلال گياه ذرت علوفه اي92
نمودار17-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و وزن خشک بلال گياه ذرت علوفه اي93
نمودار18-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري وزن خشک بلال گياه ذرت علوفه اي94
نمودار18-4-روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و وزن بلال گياه ذرت علوفه اي94
نمودار19-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري تعداد دانه در بلال گياه ذرت علوفه اي95
نمودار19-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و تعداد دانه در بلال گياه ذرت علوفه اي95
نمودار21-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري عملکرد دانه گياه ذرت علوفه اي97
نمودار21-4-روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و عملکرد دانه گياه ذرت علوفه اي97
نمودار22-4- اثر مقادير مختلف کود اوره پوشش دار گوگردي بروري عملکرد خشک کل بوته گياه ذرت علوفه اي98
نمودار23-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و عملکرد خشک کل بوته گياه ذرت علوفه اي98
نمودار23-4- اثر مقادير مختلف کود اوره بروري کارايي جذب ازت گياه ذرت علوفه اي99
نمودار24-4- روند رگرسيوني مقادير کود اوره پوشش دار گوگردي و کارايي جذب ازت گياه ذرت علوفه اي99
نمودار24-4- اثر کود اوره بر روي سطح برگ در دزت علوفه اي در مراحل نمونه برداري100
نمودار25-4- اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روي وزن خشک برگ و ساقه دزت علوفه اي در مراحل نمونه برداري100
نمودار26-4- اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روي سطح برگ در ذرت علوفه اي در مراحل نمونه برداري101
نمودار27-4- اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روي وزن خشک برگ و ساقه ذرت علوفه اي در مراحل نمونه برداري102
نمودار28-4- اثر متقابل کود اوره پوشش دار گوگردي و مراحل نمونه برداري بر روي وزن خشک سا قه دزت علوفه اي103
نمودار29-4- اثر متقابل کود اوره پوشش دار گوگردي و مراحل نمونه برداري بر روي وزن خشک ساقه ذرت علوفه اي104
نمودار30-4- اثر متقابل کود اوره پوشش دار گوگردي و مراحل نمونه برداري بر روي وزن سطح برگ ذرت علوفه اي104
نمودار31-4- اثر نوع کود و مقادير کود بر روي وزن خشک برگ ذرت علوفه اي105
نمودار32-4- اثر نوع کود و مقادير کود بر روي وزن خشک ساقه علوفه اي106
نمودار33-4- اثر نوع کود و مقادير کود بر روي سطح برگ دزت علوفه اي107
فهرست جداول
جدول 1-1ترکيبات شيميائي دانه ذرت21
جدول 1-2 انواع ذرت24
جدول 1-3 علف هاي هرز مزارع ذرت27
جدول 3-1 نتايج تجريه آب آبياري56
جدول 3-2 نتايج تجريه خاک57
جدول 1-4- تجزيه واريانس اثر مقاديرکود اوره بر روي صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي61
جدول 2-4- تجزيه واريانس اثر مقاديرکود اوره بر روي صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي62
جدول3-4 مقايسه ميانگين اثر کود اوره بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي63
جدول4-4- مقايسه ميانگين اثر کود اوره بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي64
جدول5-4- مقايسه ميانگين اثر کود اوره بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي65
جدول6-4- ضريب همبستگي اثر کود اوره بين صفات مورد بررسي در گياه ذرت65
جدول7-4ضريب همبستگي اثر کود اوره بين صفات مورد بررسي در گياه ذرت70
جدول 8-4- تجزيه واريانس اثر مقاديرکود اوره پوشش دار گوگردي بررسي در گياه ذرت علوفه اي……………………………………80
جدول 9-4- تجزيه واريانس اثر مقاديرکود اوره پوشش دار گوگردي بر روي صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي84
جدول10-4- مقايسه ميانگين اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي86
جدول11-4- مقايسه ميانگين اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي87
جدول12-4- مقايسه ميانگين اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بر روري صفات مورد بررسي در گياه ذرت علوفه اي88
جدول13-4- ضريب همبستگي اثر کود اوره پوشش دار گوگردي بين صفات مورد بررسي در گياه ذرت89
چکيده
به منظور بررسي اثر کود اوره و اوره پوشش دارگوگردي بر روندرشد و عملکرد کمي و کيفي ذرت علوفه اي به صورت قالب دو طرح بلوک هاي كامل تصادفي با سه تکرار کود اوره در چهار سطح 0 و50،100، 150 کيلوگرم در هکتار و کود اوره پوشش دار گوگردي در چهار سطح 0و50و100و150کيلو گرم در هکتار، در سال زراعي91-92 در منطقه دامغان (روستاي سلطانيه) انجام شد. نتايج حاصل از تجزيه واريانس صفات نشان دادکه کود اوره پوشش دار گوگردي تاثيرمعني داري بر روي وزن خشک برگ و درصد ازت برگ در سطح يک درصد و اثرمعني داري بر روي وزن خشک ساقه، وزن بلال، عملکرد دانه وعملکرد خشک کل در سطح 5 درصد داشته است. استفاده از کود اوره پوشش دار گوگردي در تيمار 100 و 150 با 38.66 گرم بيشترين وزن خشک برگ را به خودشان اختصاص دادند. با استفاده از کود مذکور، در تيمار کودي 100 کيلوگرم با 30.35 گرم بيشترين تاثير را دارد . تيمار کودي با 150 کيلوگرم، اين کود با 16.33 گرم بيشترين وزن بلال را به خود اختصاص داده است.بيشترين تعداد بلال در تيمار کودي 150 کيلوگرم با 432.66 دانه مي باشد.
بيشترين وزن هزار دانه در تيمار کودي صفر و 150 کيلوگرم کود اوره پوشش دارگوگردي به ترتيب با 4.63و 4.66 به دست آمد، اين کود در تيمار کودي 100 کيلوگرم با 139.667 گرم بيشترين عملکرد خشک کل را از آن خود کرده است. و همچنين استفاده از کود اوره پوشش دار گوگردي در دوز 100 باعث افزايش وزن خشک ساقه و در دزهاي 50، 100و 150 به يک ميزان در وزن خشک برگ افزايش وزن داشتند.
کلمات کليدي:ذرت ، اوره و اوره پوشش دار گوگردي
فصل اول
مقدمه و کليات
مقدمه
ازت به عنوان مهمترين عنصر غذايي تاثير گذار بر عملکرد و کيفيت محصول و يکي از عوامل مهم و تعيين کننده توليد اين محصول مي باشد . به طوري که اگر نياز غذايي ذرت تامين گردد ، کشت آن از لحاظ اقتصادي سود فراواني را عايد کشاورزان و صاحبان صنايع خواهد نمود .عدم شناخت نياز غذايي ذرت و در نتيجه استفاده نادرست از کودهاي شيميايي نه تنها عملکرد را افزايش نخواهد داد بلکه باعث آلودگي محيط زيست ، برهم خوردن تعادل اکوسيستم هاي زراعي ، آلودگي آب هاي زيرزميني و فشردگي خاک هاي زراعي و کاهش سودمندي و بهره وري مي گردد(عزيزي و همکاران ،1387).مصرف کودهاي ازته در سال 2010 ،5/95 ميليون تن برآورده شده است( .(FAO
تاکنون مطالعات جامعي بر روي تأثير تقسيط کود اوره بر عملکرد و اجزاي عملکرد ذرت انجام شده است، که هر يک از اين مطالعات در کشورهاي مختلف، با اقليم هاي متنوع و بر روي ارقام متفاوت انجام شده است. در نتيجه در هر تحقيق متناسب با شرايط و رقم مورد مطالعه روش هاي تقسيط و زمان هاي کوددهي مختلفي پيشنهاد شده است(کرتا وهمکاران 1،2002 ؛تامي سان 2،2004 ؛ موتاکومارو همکاران3،2005).
ذرت علوفه اي به عنوان گياهي با توانايي توليد بالا و سازگاري در اکثر مناطق کشور مي تواند نقش مهمي در تامين علوفه مورد نياز دام ها به ويژه در فصل زمستان ايفا نمايد(چوگان،1375).ذرت از جمله غلات مهم و با ارزش مناطق گرمسير و معتدل جهان است. ذرت(Zea mays L)از نظر توليد در دنيا بعد ازگندم و برنج سومين غله مهم محسوب مي شود(اشوفته و همکاران4 ،2011).
ذرت گياهي چهار کر بنه است که پس از گندم و برنج مهم ترين ماده غذايي دنيا را تشکيل ميدهد. ذرت علوفه اي يکي از محصولات استراتژيک و مهم کشور مي باشد که سهم عمده اي در تأمين پروتئين مورد نياز به ويژه گوشت قرمز و سفيد ايفا مي کند. با توجه به مصارف متعدد آن، سطح زير کشت ذرت در چند دهه اخيرافزايش چشم گيري داشته است(خدابنده،1388 ). به نحوي که در سال 2011 سطح زير کشت جهاني آن بالغ بر 161 ميليون هکتار و توليد آن 756 ميليون تن بوده است که از نظر توليد جهاني مقام اول را دارد. بزرگ ترين صادرکنندگان ذرت را کشورهاي آمريکا، چين و برزيل تشکيل مي دهند. سطح زير کشت ذرت علوفه اي و دانه اي در ايران به ترتيب164و265 هزار هکتار در سال1390 و ميانگين عملکرد علوفه تر و دانه به ترتيب57 و 2/7 تن بوده است(آمارنامه کشاورزي ،1390).
1-1-1 اهميت موضوع
با توجه به قرار گرفتن ايران در کمربند مناطق خشک و نيمه خشک لزوم بهره برداري از گياهان با درجه سازگاري بالا به اقليم خشک و شرايط خاکي کشور و با درصد پروتئين بالا براي تامين علوفه مورد نياز دام بيش از پيش احساس مي‌شود (يزداني و همکاران، 1386)
کشت ذرت با توجه به تنوع آب و هوايي در بسياري از مناطق کشور بعد از برداشت غلات قابل گسترش است در دنيا و در بين غلات ذرت بعد از گندم و برنج از لحاظ اقتصادي و سطح زير کشت مقام سوم را داراست .ولي از نظر کل توليد مقام اول را به خود اختصاص داده و اين در حالي است که به دليل سازش پذيري با شرايط اقليمي مختلف ، روز به روز در دنيا در حال گسترش بوده ،به طوري که امروز از عمده ترين محصولات مناطق نيمه گرمسير و گرمسير به شمار مي آيد (شريفي ،1382).
با وجود ضرورت تامين عناصر غذايي خاك و گياه زراعي، فراهمي عناصرغذايي بايد به شکلي باشد که ضمن تامين نيازهاي زراعي، از اتلاف منابع و آلودگي آنها جلوگيري شود(ايد ،2002)5.
گزارش هايي وجود دارد که نشان مي دهد تا دو سوم نيتروژن معدني مصرف شده در سيستم هاي کشاورزي از طريق آبشويي، تصعيد، روانآب و فرسايش تلف مي شود (بيسواس و همکاران6، 2008).
مساله کمبود علوفه در سطح کشور فشار بي‌رويه‌اي را بر مراتع وارد کرده است و اين موضوع مشکلات جنبي متعددي از جمله فرسايش خاک را به بار آورده است (موسوي و همکاران، 1387).
تامين علوفه از منابع ديگر مي‌تواند به عنوان نخستين قدم در راه کاهش فشار بر مراتع و شروع برنامه‌هاي اصلاح و احياء مراتع باشد. با توجه به اينکه مراتع موجود در کشور به دليل چراي بي‌رويه دام‌ها و خشکسالي‌هاي متعدد در معرض تخريب و فرسايش شديد قرار گرفته و پاسخگوي تغذيه دام‌هاي موجود نيست، کشت گياهان علوفه‌اي مناسب مي‌تواند به عنوان يک راهکار مناسب جهت تغذيه دام‌هاي موجود، جلوگيري از واردات علوفه به کشور و حفاظت مراتع مورد توجه قرار گيرد (موسوي و همکاران، 1387).
فرضيات
1- کود اوره بر روي عملکرد دانه و اجزاي عملکرد علوفه ذرت علوفه اي در منطقه دامغان اثر دارد .
2-کود اوره پوشش دار گوگردي بر روي عملکرد و اجزاي عملکرد و کيفيت دانه و علوفه ذرت علوفه‌اي در منطقه دامغان اثر دارد.
3-کود اوره پوشش دار گوگردي نسبت به کود اوره از قابليت جذب بيشتري توسط گياه بر خوردار است .
1-1-3 اهداف پژوهش
تعيين بهترين مقدار کود اوره و اوره پوشش دار گوگردي که باعث افزايش عملکرد و اجزاي عملکرد در ذرت علوفه اي در منطقه دامغان مي شود.
تعيين بهترين مقدار کود اوره و اوره پوشش دار گوگردي بر روي کيفيت علوفه ذرت علوفه اي در دامغان است .
1-2 کليات
1-2-1 گياه شناسي
ذرت گياهي است يک پايه (Monoecious) بدين معني که گلهاي نر و ماده جدا از هم ولي بر روي يک پايه قرار دارند . گلهاي ماده ذرت از جوانه اي که در قاعده غلاف برگ وجود دارد توليد مي شود (کريمي و همکاران ،1387).
ذرت گياه تک لپه‌اي ساقه بلندي است. برگهاي آن بطور متناوب و به صورت افتاده در دو طرف ساقه قرار گرفته‌اند. زاويه بين برگ و ساقه ، 90 درجه مي‌باشد. در اوايل رشد گياه ، بعضي از ياخته‌هاي موجود در بخش بالايي ساقه اصلي ذرت از شاخه‌هاي فرعي متمايز مي‌شود. در انتهاي اين شاخه‌ها ، عضوي به نام بلال بوجود مي‌آيد که در واقع ، گل ماده گياه ذرت است(چوکان و همکاران 7،2006).
ذرت داراي خاصيت توليد ريشه هاي جانبي يا نا به جا از اطراف گره هاي پاييني خود که نزديک به سطح خاک هستند مي باشد که اين وضع به استحکام گياه کمک خواهد کرد و آن را در برابر ورس و بادهاي شديد مقاوم مي کند. گياهي است يک پايه، اما گل‌هاي نر در انتهاي ساقه و گل‌هاي ماده که تشکيل دهنده ميوه ذرت مي باشند از محل گره هاي ساقه و در محل اتصال برگ به ساقه به وجود مي آيند. ذرت گياهي است دگرگشن ، رنگ و اندازه ي دانه ذرت در ارقام مختلف متفاوت بوده و از سفيد ، زرد ، قرمز ، ارغواني ، سياه و آبي تغيير مي کند . بعضي از دانه هاي ذرت داراي آندوسپرم نشاسته اي هستند که نرم و تقريباً آردي شکل مي باشند. (چوکان و همکاران ،2006).
تعداد بلال هاي ذرت در هر گياه بسته به واريته هاي مختلف ، کاملا متفاوت بوده و بين يک تا 12 عدد در نوسان است .اندام نر گياه ذرت در انتهاي ساقه اصلي به صورت خوشه اي و مرکب از سنبل هاي قرمز روشن هستند قرار دارد که در روي اين خوشه يا خوشه هاي فرعي دو سنبلچه يکي بلند و ديگري کوتاه بطور منظم قرار گرفته است هر سنبلچه داراي دو گل و هر گل داراي سه پرچم مي باشد. همانطور که اشاره شد ذرت گياهي است يک پايه و در نتيجه بعلت جدا بودن اعضاي زايشي گرده افشاني آن بطور مستقيم بوده و گرده هاي گل به طرق مختلف بر روي اعضاي مادگي انتقال پيدا مي کنند (نورمحمدي و همکاران،1380).
1-2-2 تاريخچه ذرت
آمريکايي ها اولين استفاده کنندگان از ذرت بودند ذرت تا قبل از سال 1492 ميلادي (سال کشف آمريکا) در قاره آسيا، اروپا و آفريقا بعنوان يک گياه زراعي شناخته شده نبود. اما اين گياه را از قرنها قبل در آمريکا مرکزي مي‌شناختند و توسط مردم سرخ پوست آمريکا کشت مي شد و به همين سبب نام لاتين آن از يکي از طوايف سرخ پوست بنام MarisiMahig گرفته شده است و ذرت پيوسته به صورت يک گياه زراعي عمده تقريبا از 5000 سال پيش در مکزيک و گواتمالا کشت مي‌شده است و بومي اين نواحي است. کريستف کلمب ، يک سال پس از ورود به قاره آمريکا ، بذر ذرت را با خود به اسپانيا برد. اين گياه از آنجا به پرتقال و سپس به ديگر کشورهاي اروپايي برده شد. از آنجا هم اين گياه به قاره آفريقا و تعدادي از کشورهاي آسيايي از جمله هند و ژاپن راه يافت( آنونيموس،8 2005).
1-2-3- توليد کنندگان ذرت
کشورهاي عمده توليد کننده ذرت عبارتند از: ايالات متحده آمريکا ، يوگسلاوي و روماني ، روسيه ، ايتاليا ، چين، آرژانتين، برزيل و آفريقاي جنوبي. در ايران ذرت معمولا در گرگان و گنبد ، خوزستان ، کرمانشاه ، خراسان ، گيلان و مازندران توليد مي‌گردد(خدابنده ،1388).
1-2-4 خصوصيات مرفولوژيکي ذرت
1-2-4-1 دانه
در نتيجه گرده افشاني آزاد ممکن است حدود 1تا 15 درصد، عمل گرده افشاني مستقيم در ذرت صورت بگيرد .بعد از آنکه ميله پرچم خارج گرديد از کيسه گرده مقادير بسيار زيادي گرده هاي سبک آزاد مي گردد آن طور که محاسبه شده است گياه ذرت براي گل ماده حدود 25000 دانه گرده توليد مي کند گرده افشاني غير مستقيم ذرت بيشتر به وسيله باد صورت مي‌گيرد و باد مي‌تواند تا چندين کيلومتر گرده‌ها را منتقل کند . دانه ذرت ميوه‌اي است گندمه(Caryopsis) 9و پوست دانه ذرت و گندميان از پوسته ميوه10 و پوسته دانه11 تشکيل شده است. بطور متوسط ترکيبات شيميائي دانه خشک ذرت بشرح جدول (1-1) مي باشد (نقيبي نسب ،1380).
جدول (1-1) ترکيبات شيميائي دانه ذرت
ترکيباتميزان (%)نشاسته77پروتين9پنتوزان5روغن5خاکستر2قند2
1-2-4-2 ريشه‌
ذرت گياهي يکساله و داراي ريشه هاي افشان است .جنين در موقع جوانه زني توليد يک ريشه مي کند که سريعا رشد کرده و انشعاب‌هايي را توليد مي نمايد.از مزوکوتيل هم 3 الي 7 ريشه نابجا خارج مي گردد که همراه به ريشه جنيني ، سيستم ريشه‌اي اوليه را در ذرت به وجود مي‌آورد که تامين کننده آب و مواد غذايي ذرت در 3 -2 هفته اول مي باشد(عليزاده ،1388).
ريشه هاي هوايي که به ريشه هاي جانبي و يا نابجا و يا استحکامي هم معروفند ، از گره هاي پايين بوته واقع در بالاي سطح خاک به وجود مي آيند. اگر اين ريشه ها به خاک برسند ، در جذب مواد و به خصوص جلوگيري از ورس کمک بسياري به گياه مي نمايند. ريشه هاي ثانويه که به ريشه هاي طوقي و دائمي نيز معروفند، از گره هاي زيرزميني ساقه منشاء مي گيرند(عليزاده ،1388).
1-2-4-3 ساقه
ذرت داراي ساقه‌هاي راست و مستقيم بوده و ممکن است طول آن در مناطق خشک تا هشت متر هم برسد(آشفته بيرگي و همکاران ،1389).
ذرت داراي ساقه استوانه اي با مقطع عرضي تقريبا بيضوي است طول ساقه با توجه به شرايط اقليمي از 60 تا 600 سانتميتر متغير وبه طور متوسط 250 تا 300 سانتيمتر و قطر ساقه حدود7-2 سانتيمتر مي رسد .ساقه ذرت علاوه بر نگهداري اندام هاي هوايي گياه در ذخيره کربوهيدارت هاي غيرساختماني که بيش از نياز مصرفي گياه باشد به ويژه در محل گره هاي ساقه نقش بسيار مهمي را ايفا مي کند .اين مواد ذخيره شده در صورت نياز در مرحله پرشدن دانه مورد استفاده قرار مي‌گيرند(آشفته بيرگي و همکاران ،1389؛ خدابنده ، 1388).
1-2-4-4 برگ
تعداد برگها در ذرت از خصوصيات نسبتا ثابت واريته اي است و از 8 تا 48 عدد متغير است . و اين صفت خيلي کم تحت تاثير عوامل محيطي قرار مي گيرد. برگ‌ها به طور متناوب و به صورت افتاده در دو طرف ساقه قرار گرفته‌اند. بين تعداد برگ‌هاي روي ساقه اصلي و دوره رشد گياه ذرت رابطه مثبت وجود دارد و زاويه بين برگ و ساقه ، 90 درجه مي‌باشد شاخه‌ها ، ميان گره‌هاي بسيار کوتاهي دارند که از اين گره‌ها ، برگهاي تغيير شکل يافته‌اي بوجود مي‌آيد که هم ديگر و بلال را مي‌پوشانند. بيروني‌ترين اين برگ‌ها ، برگي است کامل که غلاف ، زبانک ، گوشواره و پهنک دارد. اما برگ‌هاي زيرين غير کامل‌اند.. طول برگ با توجه به شرايط اقليمي و محيطي از 30 تا 150 سانتي متر و عرض آن بين 15-4 سانتي متر متغير مي باشد (عليزاده ،1388؛ ضيايي و همکاران ،1386).
1-2-4-5 پنجه
ارقام زراعي ذرت از نظر تعداد و ماهيت پنجه اي که در آنها تشکيل مي شود بسيار متفاوتند. برخي در هر شرايطي تعداد کمي پنجه توليد مي کنند و پاره اي تقريباً در همه شرايط پنجه هاي بي‌شمار تشکيل مي دهند . در اکثر ارقام ، پنجه ها بندرت داراي گل ماده هستند ولي اغلب داراي بلال تاجي هستند که ازگل کامل فعال در خوشه هاي تاجي به وجود مي آيد و در تعداد کمي از ارقام پنجه ها مانند ساقه اصلي تقريباً غير قابل تشخيص از ساقه اوليه عمل مي کنند و ممکن است در آنها گل ماده هم بصورت عادي بوجود آيد (ضيايي و همکاران، 1386).
1-2-4-6 گل آذين
ذرت گياهي است تک پايه که گلهاي نر خود را در گل آذين انتهايي12 و گلهاي ماده را روي ساقه هاي جانبي (بلال‌ها) در زاويه بين ساقه و برگ‌هاي پائيني توليد مي‌کند. گل آذين نر در انتهاي ساقه اصلي به صورت خوشه13 منشعب يا خوشه هاي فرعي است که در روي اين خوشه هاي فرعي و سنبلچه يکي بلند و ديگري کوتاه به طور منظم قرار گرفته است(آشفته بيرگي و همکاران ،1389). و گل آذين نر ذرت تا 5 ميليون گرده (بسته به رقم ذرت) براي تلقيح به وجود مي آورد (شقاقي ،1388). هرسنبلچه داراي 2 گل و هر گل داراي 3 پرچم است در گل آذين ماده ( بلال) ذرت ، هرسنبلچه داراي دو گل است که فاقد گل بالايي بارور شده و تبديل به دانه مي شود ( خدابنده ، 1379؛ عليزاده ،1388). گل آذين ماده يا بلال بوسيله برگهاي تغيير شکل يافته اي احاطه شده است و از جوانه هاي جانبي واقع بر روي گره هاي ساقه ظاهر مي گردد و به صورت يک دسته رشته هاي ابريشمين مرطوب و چسبنده مي‌باشند که گرده‌هاي نر از قسمت بالا به علت تکان خوردن يا وزش باد و يا سنگيني وزن خود بر روي آن مي‌ريزد و به علت چسبندگي در همان جا قرار گرفته يا سنگيني وزن خود بر روي آن مي‌ريزد و به علت چسبندگي در همان جا قرار گرفته دانه هاي بلال را بارور کرده و تشکيل دانه مي دهند(شقاقي ،1388).ساقه بلال بصورت شاخه اي از گره هاي وسطي ساقه ظاهر مي شود . هر ساقه بلال متشکل از پايه اي است که از آن غلاف هاي بلال خارج شده و گل‌هاي ماده بلال را مي پوشانند. خوشه چه ها بصورت جفتي ظاهر شده که عموماً هر خوشه چه حاوي يک تخمک بارور و يک تخمک عقيم است و در نتيجه تعداد منظم رديف‌هاي دانه روي بلال را موجب مي گردد. لقاح تخمک دوم سبب در هم ريختگي و نامنظم شدن رديف‌هاي دانه در بلال مي شود(عليزاده ،1388 ؛ارزاني ، 1378).
1-2-5 انواع ذرت
ذرت نژادهاي متعددي دارد که اين ويژگي‌ها بر اساس ويژگي‌هاي بافت آندوسپرم دانه طبقه‌بندي مي‌شوند. و انواع ذرت بر طبق جدول(1-2) به شرح ذيل طبقه بندي مي شوند(عوض کوچکي، 1388؛ مظاهري لقب،1387؛ تاجبخش و همکاران ،1386).
جدول (1-2) انواع ذرت
نام فارسي نام لاتين ذرت دنداني(دندان اسبي)Zea mays var. indentataذرت بلوري ( سخت )Indurate .Zea mays varذرت آردي ( نرم )Amylacea .Zea mays varذرت شيرين.Saccharata Zea mays varذرت غلاف‌دار .Tunicate Zea mays varذرت موميCertain .Zea mays varپاپ كورن (آجيلي-بو داده )Everata Zea mays var.
1-2-6 شرايط لازم براي رشد گياه
1-2-6-1‌ خاک

ميزان عملکرد ذرت در خاکهاي عميق ، حاصلخيز و زهکشي شده با بافت متوسط بيشتر است. ذرت نسبت به کمبود اکسيژن که ناشي از رطوبت يا وجود لايه‌هاي فشرده زيرزميني مي‌باشد، بسيار حساس است. همچنين ذرت قادر است در خاکهايي با PH حدود 5.5 تا 8 هم رشد نمايد. البته PH مناسب براي آن 6 مي‌باشد. PH کمتر از 6 معمولا ميزان جذب کلسيم را در گياه کاهش مي‌دهد و بهترين خاک براي ذرت با توجه به شرايط خاص ريشهاي ، عدم پنجه زني ، حجم زياد اندام هوايي و بيوماس ، خاک عميق با بافت متوسط ، زهکشي خوب و قدرت نگهداري بالا ميباشد. (مظاهري لقب، 1387؛ نورمحمدي و همکاران،1380 ؛ مدير شانه چي، 1379).
1-2-6-2 دما
ذرت با وجود آن که يک گياه گرمسيري است، نمي‌تواند آب و هواي بسيار گرم را تحمل کند. مناسب‌ترين محيط براي کشت آن ، ناحيه‌اي است که دماي آن دست کم به مدت 3 تا 4 ماه متوالي ، 21 تا 32 درجه سانتيگراد باشد. در صورتي که دماي اواسط تابستان ناحيه کشت ذرت ، کمتر از 18 درجه سانتيگراد باشد يا ميانگين دماي تابستان کمتر از 13 درجه باشد، ميزان رشد گياه کاهش يافته و در صورت طولاني شدن کاهش دما ، کشت ذرت غير ممکن خواهد بود(مجاب قصردشتي و همکاران، 1391).
1-2-6-3 آب
رطوبت يك فاكتور مهم در زراعت ذرت نياز آبي گياه مي‌باشد، زراعت ذرت در رابطه با توليد ماده خشك نسبت به ساير نباتات زراعي به آب كمتري احتياج دارد، در واريته‌هاي زودرس 300-250 ليتر براي توليد يك كيلوگرم ماده خشك و براي واريته‌هاي ديررس 400-350 ليتر براي توليد يك كيلوگرم ماده خشك لازم مي‌باشد كه ضريب تبخير گياه مي‌باشد، در پاره‌اي از مراحل رشد از جمله گسترش سريع برگ‌ها، گرده افشاني و پر شدن دانه، كه مصادف با ماه‌هاي گرم تابستان است نياز گياه به آب شدت مي‌يابد (کريمي، 1386).
1-2-6-4 زمان کاشت ذرت
بهترين زمان براي کاشت ذرت ، زماني است که دماي خاک در عمق 7 تا 8 سانتيمتري به مدت 3 تا 4 روز متوالي در فصل بهار ، تقريبا 13 درجه سانتيگراد باشد. اگر کشاورز قادر نيست که دماي خاک را‌ اندازه‌گيري نمايد، مي‌تواند از ميانگين دماي هوا در ساعت 7 صبح و 12 ظهر استفاده کند(کريمي،1386).
1-2-6-5 کود
کود شيميايي ، بويژه کودهايي که داراي نيتروژن ، فسفر، پتاسيم، کلسيم، منيزيم و گوگرد و همچنين ، منگنز، آهن، روي و موليبدن باشند براي بالا بردن سطح توليد ذرت بسيار ضروري هستند. مناسب‌ترين زمان براي استفاده از کود ، در بهار و قبل از بذرکاري يا هم زمان با آن است. بهترين روش براي ريختن کود ، به فاصله 5 سانتي از بذر و به عمق 3 تا 5 سانتي متري از بذر مي‌باشد(کريمي،1387).
1-2-7 آفات و بيماريهاي ذرت
از بيماري‌هاي مهم گياه ذرت ، سياهک ذرت و سياهک خوشه ذرت مي‌باشد. بيماري سياهک معمولي ، برگ‌ها و ساقه‌ها را آلوده نموده و سياهک بلال ذرت ، گل ماده يا بلال را آلوده نموده و توده‌اي از اسپورهاي قارچ را جانشين بافت‌هاي سالم گياه مي‌کند. بيماريهاي عمده برگ ذرت عبارتند از: زنگ برگ و پژمردگي باکتريايي ، پوسيدگي دانه ، خوشه ، ريشه و ساقه هم از بيماري‌هاي قارچي هستند که بندرت ديده مي‌شوند. ضدعفوني نمودن بذر ذرت با تيزام ، ارتوسايد و ارازان در کنترل اين بيماري‌ها مفيدند( صيامي، 1388).
1-2-8 برداشت محصول
براي برداشت محصول ، رطوبت دانه بايد بين 20 تا 25 درصد باشد. اگر قرار باشد که محصول برداشت شده را مورد مصرف دام قرار دهند، ذرت را مي‌توان با رطوبت 25 تا 28 درصد هم برداشت کرد. امروزه برداشت بلال را با دستگاه‌هاي بلال چين و همچنين جدا نمودن دانه‌هاي ذرت را از بلال ، با دستگاه دانه کن انجام مي‌دهند . براي انبار کردن دانه‌هاي بلال ، بايد رطوبت آنها را به 17 درصد رساند. دماي انبار نبايد بيش از 10 درجه سانتيگراد باشد. البته دانه‌هاي با رطوبت بيش از 17 درصد را مي‌توان در دماهاي بالاتر هم نگهداري نمود( ارهمي مجرد، 1388؛کوچکي، 1388).
1-2-9 علف هاي هرز ذرت
از مهمترين علف هاي هرز مزارع ذرت مي توان به جدول (1-3) ذيل اشاره نمود (آر دري و همکاران14، 2008).
جدول (1-3 )علف هاي هرز مزارع ذرت
نام فارسينام علمي تاج خروسAmaranthus retroflexusيولاف وحشيAvena fatuaگل گندمCentaurea depressaسلمه ترهChenopodium albumمرغCynodon dactylonاويار سلامCyperus spارزن وحشيPanicum eruciferum LقياقSorghum halepense
1-2-10 موارد استفاده از ذرت
دانه ذرت به رنگ سفيد ، زرد يا مخلوطي از اين دو يافت مي‌شود. خوراک‌هايي که با ذرت سفيد تهيه مي‌شوند، معمولا مرغوب‌ترند. دانه ذرت داراي سه بخش آندوسپرم ، گياهک و پريکارپ است. پروتئين موجود در دانه به عوامل مختلفي از جمله محيط ، نوع گياه و شرايط کشت و زراعت بستگي دارد و بين 8 تا 15 درصد متغير است. پروتئين عمده ذرت زئين مي‌باشد نقش مهمي در تغذيه انسان ايفا مي کنند. ميزان روغن دانه ذرت ، 4 درصد بوده که بيشتر در گياهک قرار دارد. از گياه ذرت استفاده‌هاي مختلفي مي‌کنند. از آسياب نمودن دانه ذرت ، آرد ذرت تهيه مي کنند که خود در تهيه غذاهاي مختلف بکار مي‌رود. از ساقه و برگهاي ذرت در صنايع کاغذ و مقوا سازي و همچنين توليد کاغذ ديواري استفاده مي‌کنند. از آرد ذرت در توليد چسب ، صابون و از نشاسته آن در صنايع رنگرزي ، داروسازي ، مرکب سازي و پلاستيک سازي استفاده مي‌نمايند (مظاهري لقب، 1387).
1-2-11 كودهاي آهسته رهش يا كندرها15 ( SRF)
در اواسط قرن نوزدهم ، دانشمندان آلماني و انگليسي ، ايده استفاده از موادي كه به سختي در آب محلول بوده و موجب آزاد سازي تدريجي ماده مغذي درخاك مي گردد را ارائه دادند . اين اقدام نهايتا منجر به جلوگيري از اتلاف سريع مواد مغذي كودهاي شيميايي(مخصوصا تركيبات ازته) گرديد . هدف از استفاده كودهاي كندرها ، آزاد سازي كنترل شده مواد غذايي مورد نياز گياه است به نحوي كه ازيك سو كارايي و اثر بخشي آنها بر روي محصول به حداكثر برسد و از سوي ديگر اثرات منفي ناشي از استفاده مقادير بالاي كود به حداقل برسد كودهاي كند رها باعث افزايش بازده محصول ، كارايي اگرونوميكي16وكاهش هزينه هاي كارگري ، دفعات مصرف كود (هزينه‌ها ) و آلودگي هاي خاك و آب مي شوند . اساسا” كودهاي آهسته رهش به دو روش تهيه ميگردند : 1- روش شيميايي 2- روش فيزيكي(پيليش 17،2007 ؛اسرار و همکاران18،2002).
1-2-11 -1 توليد كودهاي آهسته رهش به روش شيميايي
در اين روش در طي يك فرآيند شيميايي از تركيب دو يا چند ماده كود توليد مي شود كه معروفترين آنها عبارتند از : اوره فرم19 ، ايزوبوتيليدن دي اوره 20 ، و اكساميد21.(پيليش ،2007 ؛اسرار و همکاران،200222).
1-2-11-2 توليد كودهاي آهسته رهش به روش فيزيكي
در اين روش كودهاي ازته و يا كودهاي مخلوط با يك تركيب مقاوم در مقابل آب مثل گوگرد و يا انواع پليمرها و واكس‌ها بصورت فيزيكي پوشش داده مي‌شوند . اين نوع كودها به تدريج در خاك تجزيه و ماده مغذي به مرور آزاد مي شود. در واقع در اين روش مواد مغذي مثل اوره با يك ماده كم محلول23پوشش داده مي‌شوند و نفوذ آب به داخل گرانول هاي كود را محدود و كنترل نموده و لذا ميزان آزادسازي ماده مغذي كود از درون گرانول به خارج از آن كنترل مي شود .در هر دو روش شيميايي و فيزيكي ، تنظيم ازت موجود درخاك تا سطحي كه مورد نياز گياه باشد ، مدنظر بوده و به اين طريق ازتلفات مواد غذايي در خاك جلوگيري مي شود . امروزه تحقيقاتي كه به منظور ساخت كودهاي آهسته رهش صورت مي‌پذيرد بيشتر معطوف به ساخت كودهاي آهسته رهش فيزيكي (نوع پوشش دار) است(پيليش ،2007 ؛اسرار و همکاران،2002).
مسئله توجه به كودهاي پوشش دار در نتيجه مطلوب بودن اقتصاد توليد آنها و انعطاف بيشتر دركنترل آزادسازي نيتروژن مغذي آنها بوده است. موادي كه در پوشش دادن كودهاي جامد استفاده مي شوند متنوع مي باشند. برخي از اين مواد عبارتند از:
1-آسفالت ها 2- قطران ذغال سنگ 3- صمغ گياهي 4- گوگرد 5- لاتكس ها 6- روغن ها 7- پارافين ها 7- واكس ها 8- رزين هاي9- اوره فرم آلدئيد ها و…. كه از اين مواد به صورت منفرد ويا تركيبي در تهيه پوشش استفاده مي شود
در عمل از ساير مواد شيميايي مناسب براي پوشش دادن دانه هاي كودهاي شيميايي نيز استفاده مي شود . ولي در هر حال مواد مورد استفاده در ساخت كودهاي آهسته رهش يا كندرها موادي هستند كه به سختي درآب محلول بوده و با حضور در سطح كودهاي شيميايي مي تواند باعث آزادسازي تدريجي عناصرمغذي كود براي گياه و محصول زراعي شو ند . اين امر بوسيله حلاليت پائين اين مواد و همچنين جريان ضعيف تجزيه و متلاشي شدن آنها در خاك و كاهش سرعت نفوذ آب بداخل كود حاصل مي شود .به هرحال مواد قابل استفاده در فرآيند پوشش دهي گرانول هاي كودي از تنوع فراواني برخوردار مي باشند مهمترين موادي كه درمقياس تجاري براي پوشش دادن كود استفاده مي‌شوند مي‌توان به تركيبات معدني و گوگرد ، واكس‌ها 24 و پليمرها اشاره نمود(پيليش ،200725 ؛اسرار و همکاران،2002).
1-2-11-2-1 گوگرد
تنها ماده پوشش دهنده غيرآلي كه تاكنون مورد استفاده قرارگرفته است، گوگرد مي باشد .تجارت كودهاي حاوي پوشش گوگرد در آمريكا در سال‌هاي گذشته همواره در حال افزايش بوده است. در اين روشها پريل و يا گرانول‌هاي كود شيميايي با گوگرد و يا تركيبي ازگوگرد و بعضي از پليمرها پوشش داده مي‌شوند . دراين رابطه تعدادي از شركت‌هاي آمريكايي موفق به توليد اين محصولات در مقياس تجاري نيز شده اند . انتخاب ماده گوگرد به عنوان پوشش دهنده در كودهاي شيميايي بدليل فراواني و ارزاني آن و همچنين بدلايل زير مي‌باشد. يكي از مناسب‌ترين و ارزان‌ترين مواد شناخته شده براي پوشش دادن كودها كه ضمنا كاربردهاي فراوان ديگري نيز دارد گوگرد مي باشد. گوگرد نه تنها به عنوان يك ماده پوشش دهنده غيرآلي دركودها مصرف قابل ملاحظه دارد بلكه داراي ارزش اگرونوميك به عنوان يك كود مستقل نيز مي باشد(پيليش ،2007 ؛اسرار و همکاران،200226).
مقدار نياز گياه به گوگرد برحسب گونه و براساس مرحله رشد فرق مي کند. اما بطور متوسط حد کفايت آن در برگ از 15 تا 50 % ماده خشک متغير است. اين عنصر به صورت يون سولفات (So_4^(2-) ) جذب گياه شده و در گياه نيز به همين شکل انتقال مي يابد ( ضيائيان و ملکوتي ، 1380).
گوگرد نيز از عناصر اصلي و ضروري براي رشد گياه است که در سنتز پروتئين دخالت دارد و در ساختمان برخي اسيدهاي آمينه از جمله ميتونين و سيستئين شرکت دارد . اين عنصر در ساختمان و متابوليسم گياهي فعال بوده و در فعال سازي برخي آنزيم‌ها دخالت دارد. برخي مواد تنظيم کننده رشد مانند تيامين و بيوتين نيز داراي گوگرد هستند اين عنصر ابتلا به بيماري در گياهان را کاهش مي دهد و در تنظيم و ساخت قند، نشاسته و همي سلولز مؤثر است . زردي برگها که در اثر کمبود نيتروژن از برگ‌هاي پير شروع مي شود ، در اثر کمبود سولفور ابتدا از برگ‌هاي جوان شروع و به تدريج اين علائم در برگ‌هاي پير ظاهر مي شود. مهمترين علامت کمبود گوگرد در ذرت رنگ‌پريدگي و کوتاهي و



قیمت: تومان


پاسخ دهید